Click here to view this article in PDF
w/fgdf nfO;]G;sf] wGbf

k};f lbP cGwfn] nfO;]G; kfpF5g\
— sf}zn e§/fO{

w/fg hL/f] KjfOG6 5]p /x]sf] ef/tLo k]G;g SofDk;Fu}sf] If]qLo k|x/L OsfO{ sfof{no -If]=k|=O=sf=_ ;fd'Gg] Pp6f lkmSsf kx+F]nf] /ªsf] b'O{ tn] 3/ 5 h;sf] e"O{tnfsf] ;fgf] sf]7f cr]n sf]zL c~rnsf o'jfx?sfnflu ljz]if cfsif{0fsf] s]Gb| ag]sf] 5 . Tof] ;fgf] sf]7f jf:tjdf 8fS6/ s]bf/ sdf{rfo{sf] lghL lSnlgs xf] . t/, ToxfF g t lj/fdL x'G5g\, g cf}iflw 5, g la/fdL hfFRg] oGq g} . ToxfF x'G5g\ t s]jn ^% jif{ kf/ u/]sf skfn ;]t} km'n]sf xFl;nf 8fS6/ sdf{rfo{ .

uPsf] kfFr jif{b]lv pgL cToGt Jo:t 5g\ t/ /f]uLsf] pkrf/df xf]Og 8«fOleª nfO;]G; lng rfxg]x?nfO{ lg/f]lutfsf] l;kmfl/; lbgdf . l;kmfl/; Joj;fo pgsf nflu lrlsT;f k]zf eGbf a9L kmnbfoL ePsf] 5 .
8f= sdf{rfo{ eG5g\ æd]/f] lSnlgs ckm ;fO6df k/]sf] 5, lj/fdLx? vf;} cfpFb}gg\ . t/ P;= P;= kL= sfof{no cufl8 ePsfn] lSnlgs /fd|} rn]sf] 5 . 6«fon lbg] @–# lbg cl3 t c;fWo} le8 x'G5 . d]/f] /]6 ?= !%) dfq xf] .Æ

( a}zfv @)%( lbpF;f] . 8f= sdf{rfo{n] lrg]sf Ps o'js xftdf Pp6f sfuh af]s]/ 8fS6/ sdf{rfo{sf] sf]7fdf k:5g\ . Tof] sfuh lg/f]lutf k|dfl0ft ug]{ kmf/fd lyof] . 8fS6/ ;fÚjn] ;xL ug'{ cl3 tL o'jsn] !%) ?k}ofF lbP . 8f= sdf{rfo{n] x:tfIf/ u/] / cfˆgf] 5fk nufOlbP . ;f] l;kmfl/; kq tL o'jssf nflu geO{ c? g} JolQmsf nflu lyof] .

8fS6/sf] l;kmfl/; lnP/ tL o'js glhssf] k|x/L sfof{no uP . 9f]sfdf plePsf k|x/Ln] pgnfO{ s'g} /f]s6f]s u/]gg\ . pgL ;/f;/ ;jf/L zfvf k'u] / nfO{;]G;sf nflu cfj]bg kmf/d btf{ u/fP . To;sf] bt{f gDa/ lnP/ zfvfsf ;DalGwt k|x/Lsf]df uP . tL k|x/Ln] btf{ gDa/ cfˆgf] 8fo/Ldf l6k] / o'jsaf6 s]xL /sd lnP/ ef]lnkN6 x'g] lnlvt k/LIff / 6«fondf a:g] k|x/Lx?sf] gfd o'jsnfO{ lbP . To;/L gfd kfPkl5 tL o'jsn] ;/f;/ uP/ ltgnfO{ e]6] . s]xL /sd ltgnfO{ lbP/ cfkm" ef]ln cs}{ JolQmsf] gfddf k/LIffdf a:g] cg'dlt lnP . ?k}ofF lnPsf tL k|x/Ln] klg ;xdlt hgfP .
!) j}zfv @)%( sf] lbg . 7"n7"nf rdsbf/ cfFvf ePsf tL o'jsn] 8«fOleª nfO;]G;sf nflu x'g] lnlvt / k|of]ufTds k/LIff -6«fon_ lbP . pgn] k/LIffdf ;jf/L rnfpg] ;DalGw bz j6f k|Zgsf] lnlvt pQ/ lbP . ;fy}bz 3'DtL kf/ u/L df]6/;fO{snsf] 6«fon klg lbP . clg %) ls=dL= k/ kmf]g kv]{/ a;]sf cfˆgf u|fxsnfO{ kmf]g u/]/ eg] ætkfO{sf] k/LIff /fd|f] eof], kf; x'g'x'G5, 9'Ss x'g'xf];\ .Æ

!! j}zfv @)%( sf] ljxfg . If]=k|=O=sf= w/fg sfof{nosf] leQfdf b[li6ljlxg ;'/]Gb| nD;fn -gfd kl/jt{g ul/Psf]_ sf] btf{ gDa/ klg pQL0f{ x'g]x?sf] ;"rLdf 6fFl;of] . a|]nlnkLdf;Dd k9\g ;Sg] t/ df]6/;fO{sn s:tf] x'G5 eGg] b]Vg g;Sg] nD;fnn] lnlvt k/LIff / 6«fon pQL0f{ u/] . pgn] df]6/;fOsn xfFSg] nfO;]G; kfpgnfO{ $% ;o ?k}of vr{ u/]sf lyP .

k/LIff ptL0f{ ePsf] tLg lbgkl5 cfFvf b]Vg] ltg} o'js sfof{nosf] clen]vdf !) cf}Fnfsf] 5fk nufpg k'u] . ;jf/L zfvfsf Ps k|x/Ln] ;DalGwt JolQm pkl:yt u/fpg eg] . ;DalGwt JolQm pkl:yt x'g g;Sg] hfgsf/L cufl8g} u/fPsf] tL o'jsn] atfP . Ps xhf/ ?k}of lbP dfq /f]sfj6 gug]{ tL k|x/Ln] atfPkl5 tL o'jsn] dfu adf]lhd ?k}ofF lbP . cf}nfx?sf] 5fk nufO{ tL o'jsn] t:aL/x? nfO;]G; sf8{df 6fF;] . To;sf] s]xL lbgkl5 jl/i7 k|x/L pk/LIfs -j=k|=p=_ ;dIf k]z u/] . cfˆgf sd{rf/Lx?n] ;a} sfg'gL k|s[of ldnfP/ NofPsf] ;f] sf8{df a=k|=p= n] s'g} ;f]wk'5 gu/L ;xL u/] . ;f] nfO{;]G; tL o'jsdfkm{t nD;fnsf] xftdf cfO{k'Uof] .
of] ;a} rfFhf]kfFrf] ldnfpg] tL o'js jf:tjdf nfO;]G;;DaGwL wGwf ug]{ bnfn lyP / ltgn] b[li6ljxLg nD;fnsf nflu nfO;]G; lnOlbPsf lyP . pgsf] u|fxs ag]sf !* jifL{o nD;fn ;'g;/L lhNnfsf] blIf0fL efudf a:b5g\ . pgn] cfkm}F ;jf/L ;fwg rnfpgsfnflu Tof] nfO;]G; lnPsf lyPgg\ . pgn] t w/fgdf k|x/L, bnfn, 8fS6/ cflbsf] ldnf]dtf]df aiff{}Fb]lv df}nfpb} cfPsf] gSsnL tyf lst]{ nfO{;]G;sf] wGbfsf] e08fkmf]/ u/]/ ;a}sf cfFvf vf]lnlbg nfO{;]G; lnPsf lyP . To;}n] nfO;]G; kfP/ klg pgL v'l; ePgg\ . a? b'Mv JoQm ub}{ eg] …d t hGdb} cGwf] ePF t/ oxfF w]/} hgf k};fsf nflu cGwf eP .Ú kf]n v'n]kl5 bnfn / e|i6 k|x/Lx?af6 pgnfO{ k'Ug ;Sg] vt/fnfO{ Wofgdf /fv]/ nD;fnsf] kl/ro uf]Ko /flvPsf] 5 / pgn] k|fKt u/]sf] nfO;]G; klqsf;Fu ;'/lIft 5 .

o:tf lqmofsnfk If]qLo k|x/L O{sfO{ sfof{no w/fgdf ;fdfGo aGb} uPsf] 5 . nfO;]G; bnfn / s]xL e|i6 k|x/Lx?sf sf/0f nfO;]G; h:tf] uDeL/ s'/fdf 7"nf] x]nr]So|fO{+ e}/x]sf] 5 . nD;fnn] nfO;]G; kfpg' To;}sf] HjnGt pbfx/0f xf] .

If]qLo k|x/L OsfO{ sfof{no w/fgn] ;Djt\ @)!$ b]lvg} nfO;]G; lat/0f ub}{ cfPsf]] 5 . rfn" cfly{s jif{ @)%*÷%( sf] gf} dlxgf -;fpgb]lv r}t;Dd_ sf] cjlwdf To; sfof{noaf6 7"nf -6«s, a; cflb_ ^$@, demf}nf -6«ofS6/ cflb_ @$) j6f nfO;]G; ag] . o;}u/L ;fgf -hLk, sf/, Eofg cflb_ !!&^ tyf df]6/;fO{snsf] !^@* j6f nfO;]G; lat/0f eP . o; cfwf/df lx;fa ug]{ xf] eg] ToxfFaf6 jif]{gL sl/a kfFr xhf/ nfO;]G; lat/0f x'g] u/]sf] b]lvG5 . ;f] sfof{non] ljt/0f ug]{ nfO;]G; dWo] l;kmfl/zaf6 a9Ldf @% k|ltzt ljt/0f x'G5 . afFsL &% k|ltzt nfO;]G; 3";sf] n]gb]gaf6 x'G5 / To;dWo] cfwfh;f] nfO;]G;x? bnfnx? dfkm{t ljt/0f x'G5g\ .
e'Qmef]uLx?sf cg';f/ bnfnn] 7"nf ;jf/L ;fwgsfnflu k|lt nfO;]G; $% ;o, d‰f}nf ;jf/Lsf] rf/xhf/, ;fgf ;jf/Lsf] nflu tLgxhf/ / df]6/;fOsnsf nflu @% ;o ?k}ofF lng ub{5g\ . t/ k|x/LsxfF ;f]‰} uO{ df]ntf]n ubf{ eg] 7"nf ;jf/Lsf nflu #% ;o, demf}nfsf] tLg xhf/, ;fgf ;jf/Lsf] @% ;o tyf df]6/;fOsnsf] nflu !% ;o ?k}ofF lnG5g\ .

3"; n]gb]gsf] plNnlvt b/sf cfwf/df lx;fa ubf{ jif]{gL *# nfv $( xhf/ ?k}+of k|x/Ln] tyf !% nfv $( xhf/ ?k}+of bnfnn] xft kfg]{ b]lvG5 .

To;jfx]s nfO;]G; lng] a]nf /fh:j ltg{ hfFbf klg k|x/Ln] cltl/Qm /sd lng] ub{5g\ . df]6/;fOsn nfO;]G;sf] b:t'/ ?= @@) nfUg]df ? #)), ;fgf ;jf/L ;fwgsf] ? #^) nfUg]df ?= $%), d‰f}nfsf] ? $)) nfUg]df ? %)) tyf 7"nfsf] ? $%) nfUg]df ? %@% lng] ul/G5 .

o;af6 klg /fhZjsf gfddf k|x/Ln] yk $ nfv !) xhf/ ?k}of p7fpF5g\ . o;/L lx;fa ubf{ k|x/Lsf] pk/L cfo:tf jif{df *& nfv ^) xhf/ x'g cfpF5 . t/ /fh:j eg] jif{df !% nfv !% xhf/ dfq p7\b5 .
o:t} e|i6 k|x/Lx?sf sf/0f To; sfof{nodf k};f lbP h] klg x'g] glbP s]xL klg gx'g] cj:yf 5 . k};f glbO{ nfO;]G; lng] c7f]6 u/]sf df]/ª ;nsk'/ ^ lgjf;L x]d' yfkfsf] s]xL nfu]g . @)%$ ;fnb]lv !^ k6s 6«fon k/LIff lbPsf yfkf tLg k6s t 6«fondf ;d]t plQ0f{ eP . t/ klg pgn] nfO;]G; kfPgg\ lsgeg] ;jf/L zfvfsf k|x/Ln] dfu]sf] k};f pgn] lbPgg\ .

!^ cf} k6sdf cfˆgf] ;d:of O6x/Lsf Pshgf kqsf/nfO{ eg] . kqsf/sf] l;kmf/L;df nfO;]G; kfO{G5 eGg] pgn] ;'g]sf lyP . kqsf/n] klg k|x/L sfof{nodf l;kmfl/z ul/lbP . t/ pgn] cfˆgf] sf]6feGbf a9L l;kmfl/; u/]sfn] yfkf nfO;]G; kfpg k'gM c;kmn eP . cflv/df s]xL gnfu]/ @! k'; @)%* df pgn] k};f v'jfP/} nfO{;]G; agfP .

nfO{;]G; ljt/0fdf x'g] u/]sf] clgoldttfaf/] w]/yf]s ;a}nfO{ yfxf gePsf] xf]Og . t/ To:tf] clgoldttfdf k|x/Lsf] k|ToIf ;+nUgtf ePsf sf/0f dflg;x? To:sf] la/f]w ub}{gg\ . /fhgLlts bnsf g]tf tyf kqsf/x? cfˆgf] l;kmf/L; rNg]d} dVv x'G5g\ . o;afx]s k|d'v lhNnf clwsf/Lx?, k|x/Lsf clws[tx?sf] klg l;kmfl/z rNb5 . To;} x'gfn] pgLx?n] klg of] clgoldttf /f]Sg rf;f] b]vfpFb}gg\ .

l;kmf/L;df gkg]{ jf 3'; gv'jfpg] JolQmn] hlt ;'s} hfGg] ePklg 6«fondf pQL0f{ x'g ;Sb}g . t/ k};f v'jfpg ;Sg]n] ;f]em} ;jf/L zfvfsf k|x/Lx?nfO{ e]6] x'G5 jf s'g} bnfndfkm{t uP x'G5 . \

o:tf bnfnx? wgs'6f, w/fg, O6x/L, Og?jf, lj/f6gu/ / pnf{af/L hxfF;'s} 5\ofk5\ofKtL 5g\ / pgLx?n] ufpF;Dd cfˆgf] hfnf] km}nfPsf 5g\ . xfn sl/j b'O{ bh{g bnfnx? o; sfddf ;lqmo /x]sf 5g\ .

oL bnfnx? k};fsf e/df ;SsnL jf gSsnL h:tf] klg nfO{;]G; agfOlbg ;Sb5g\ / nfO;]G;jfnsf] cg'kl:yltdf klg nfO;]G; lnOlbg ;Sb5g\ . o:t} bnfnL k]zf ckgfPsf 6f]dk|;fb 9'+u]nsxfF of] l/kf]6{/ Ps u|fxs agL hfFbf pgn] eg] æclxn];Dd d}n] $)÷%) j6f nfO{;]G; dfG5]sf] pkl:ylt lagfg} lnOlbPsf] 5' .Æ Ps} lbg %÷^ hgfsf] 6«fon lbPsf] bfjL ug]{ 9'+u]n eG5g\, æklxn] ;DalGwt k'ln;nfO{ k};f lbP/ ldnfpF5' . clg n'uf / x]nd]6 km]b}{ 6«fon lbG5' . nfO{;]G; lng] JolQmsf] ;fO{g -;xL_, NofKr] ;a} xfG5' / ;SsnL nfO{;]G; NofO{lbG5' .Æ
bnfnx?n] slxn]sflxF u|fxsx?nfO{ gSsnL nfO;]G; le8fOlbg] ub{5g\ . :gftsf]Q/ SofDk; la/f6gu/df cWoog/t /fdk|;fb zdf{n] ut kmfu'gdf nfO{;]G; gjLs/0f ug{ hfFbf sfof{nosf] clen]vdf pgsf] gfd e]l6Pg . kfFr aif{ klxn] Tolxsf] k|x/LnfO{ k};f v'jfP/ agfPsf] pgsf] nfO{;]G;sf] clen]v gkfO{Pkl5 gSsnL eGg] 7x/ eof] . To;sf] k|ltjfb ug{ vf]Hbf Ps k|x/Ln] t}n] g} gSsnL nfO{;]G;sf] wGbf u/]sf] 5;\ w]/} af]nL;\ eg] hflslbG5' eg]sf] zdf{ atfp5g\ .

gSsnL nfO{;]G; bnfnx?n] sfof{nosf s]xL e|i6 k|x/Lsf] ldnf]dtf]df agfpg] ub{5g\ . o:tf gSsnL nfO{;]G; hf] sf]lxn] 5'6\ofpg ;Sb}gg\ . nfO;]G;sf8{ / To;df nfUg] sfof{nosf] 5fk b'j} ;SsnL x'G5g\ . t/ sfof{no k|d'vsf] x:tfIf/ eg] sLt]{ ul/Psf] x'G5 / o;/L lgsflng] nfO;]G;sf] s'g} clen]v x'Fb}g . gSsnL nfO{;]G;sf] kmGbfdf w]/}h;f] /f]huf/Lsfnflu ljb]z hfg] JolQmx? kg]{ u/]sf] s'/f 8«fOleª OlG:6Ro"6sf ;+rfnsx? atfpF5g\ .
o:tf gSsnL nfO;]G; klg b'O{ k|sf/sf x'G5g\ . bnfn / k|x/Lsf] ldnf]dtf]df ;SsnLem} nfUg] u/L agfO{Psf] gSsnL nfO;]G; tyf lst]{ -csf]{_ JolQm pkl:yt eO{ agfO{g] ;SsnL nfO;]G; .

o:tf gSsnL nfO{;]G;sf] lauljuL a9]sf]n] @ jif{b]lv nfO{;]G;df Pp6f :6Ls/ -nf]uf]_ 6fF:g] Joj:yf nfu" eof] . t/ klg gSsnL nfO{;]G;sf] wGbf 36]sf] 5}g . bnfn / s]xL e|i6 k|x/Lsf] ldnf]dtf]df ;f] Joj:yf cl3sf] ldltaf6 gSsnL nfO{;]G; agfO{G5 . gssnL nfO;]G;nfO{ ;SsnL em+} kfg{ :6Ls/ -nf]uf]_ klg xlfnG5 . o:tf] nf]uf] gx/fPsf] nfO;]G; x/fof] egL k|ltlnlk nfO;]G; lng] axfgfdf klg lnOG5 . To:tf] nf]uf] clen]v g/flvg] gSsnL nfO;]G;df 6fF; u/LG5 h;sf sf/0f /fh:jdf k|ToIf 3f6f kfl//x]sf] 5 eg] csf{lt/ b"3{6gfsf] ;+efjgf klg Tolts} al9/x]sf] 5 .

bnfnL k|yfs} sf/0f o:tf] clgoldttf x'g] u/]sf] xf] . ;f] k|yfnfO{ x6fpg] p2]Zon] ut r}q !@ ut] k"jf{~rn 8«fO{leª :s"n P;f]l;P;gn] dfGotf kfPsf] 5 . P;f]l;P;gsf ;lrj /ljGb| td' u'?ª eG5g\, æJofks ?kdf bnfnL k|yf 5, 6«]lgª ;]G6/sf] s'g} dfGotf 5}g .Æ pgL yK5g\ æ;/sf/nfO{ jif]{gL /fh:j a'emfpb} cfPsf o:tf 8«fO{leª ;]G6/n] /fd|f] l;sfPsf JolQmnfO{ ;d]t lagf k};f nfO{;]G; lbO{b}g . 6«fon lnFbf tf]lsPsf] dfkb08 cg';f/ glnO{ h;/L klg km]n -cg'QL0f{_ u/fO{G5 . k};f lbP kl5 ltg} JolQmnfO{ csf]{ kN6 kf; -pQL0f{_ u/fO{G5 .Æ

bnfnx?nn] k};f ;jf/L zfvfsf O{Grfh{nfO{ a'emfp5g\ . bnfnsf] efiffdf pgnfO{ …sf]iffWoIfÚ elgG5 . sf]iffWoIfn] hDdf u/]sf k};f kl5 afl8G5 . ;f] dfldnfdf Pzf]l;P;g klg rf]vf 5}g . uf8L gl;s]s} JolQmnfO{ klg k|lt JolQm @%) ?k+}ofF lnP/ l;s]sf] k|df0fkq lbG5 . o:t} cGt/f{li6«o dfkb08 cg';f/ &@ 306f l;sfpg' kg]{df !) 306f dfq l;sfP/ k|df0fkq lbG5g\ .

o;/L clgoldttf u/fpg] sfddf w]/} If]qsf JolQmsf] ;+nugtf x'G5 t/ lgldQ gfossf] e"ldsf al/i7 k|x/L pkl/Ifsn] lgefpg' kb{5 . tLg dlxgf cl3 If]=k|=O=sf= w/fgsf] k|d'vsf] lhDd]jf/L kfPsf jl/i7 k|x/L pkl/Ifs dbg axfb'/ v8\sf bnfnn] k|x/Lsf] ldnf]dtf]df c? JolQmsf] k/LIff lbP/ kf; u/fpg] s'/f dfGg tof/ x'+b}gg\ . pgL bfjL u5{g\, æo:tf] x'g} ;Sb}g .Æ
k/LIffnfO{ Jojl:yt kfg{ 8L=P;=kL= -gfoj k|x/L pkl/Ifs_ sf] g]t[Tjdf /x]sf] ;ft ;b:oLo 6f]nLsf] lgu/fgLdf k/LIff ;+rfng x'G5 . ;f]xL k|fjwfgnfO{ cfwf/ dfGb} v8\sf k|ltk|Zg u5{g, æbnfnn] s;/L ;a} k|x/LnfO{ ldnfpg tyf cfFvf 5Ng ;S5g\ <Æ
o:tf] wGbfdf Ps s/f]8 ?lkofFeGbf a9Lsf] cj}w sf/f]jf/ x'g] u/]sf] 5 .

-lxdfn va/klqsf ;fpg !–!% @)%(
df klxnf] k6s k|sflzt_

 
 
 
 
Home || Bal Sansar || Film South Asia || Himal Books || Social Science Baha || Centre for Investigative Journalism
Kathmandu International Mountain Film Festival || Clearinghouse for South Asian Non-Fiction Film